YURT DIŞI ÇIKIŞ YASAĞINDA ÖNGÖRÜLEN YENİ DÜZENLEME ÜZERİNE

YURT DIŞI ÇIKIŞ YASAĞINDA ÖNGÖRÜLEN YENİ DÜZENLEME ÜZERİNE

Yazar:A. BuminDOĞRUSÖZ(*)

Yaklaşım Dergisi/ Mart 2008 / Sayı: 183

I- GİRİŞ

Vergi veya diğer kamu borçlarından dolayı yurt dışına çıkış yasağı konulması, kişilerin seyahat özgürlüğü açısından önemli bir sınırlandırmadır.

Vergi idaresinin vergi borcu olanlara yurt dışına çıkma yasağı uygulayabilmesinin yasal dayanağını oluşturan 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 22. maddesinin birinci fıkrasının “… vergiden borçlu olduğu pasaport vermeye yetkili makamlara bildirilenlere …” bölümü, bir süre önce Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmişti(1). Ancak Yüksek Mahkeme, kararının Resmi Gazete’de yayımından altı ay sonra yürürlüğe girmesini kararlaştırmıştı. Bu nedenle anılan karar, 08.06.2008 tarihinden itibaren hüküm doğurabilecektir.

Bu arada yürütme organı bir boşluk doğmaması için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’a 36/A maddesi eklenerek konunun düzenlenebilmesi amacıyla bir tasarı hazırlamış ve Meclis’e sevk etmiştir.

Bu makalede, öngörülen yeni düzenleme anayasal ve hukuksal açıdan irdelenmeye çalışılacaktır.

II- YENİ DÜZENLEME

Tasarıda konuyu düzenleyen bu madde şöyledir:

“Madde 36/A- Devlete ait olup 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile 4458 sayılı Gümrük Kanunu kapsamına giren amme alacakları ile bunlara ait zam ve cezalarını ödeme emrinin tebliğ tarihini takip eden yedi gün içerisinde ödemeyen ya da bu Kanun hükümleri uyarınca hakkında bu alacaklar nedeniyle ihtiyati haciz kararı alınan amme borçlusunun yurt dışına çıkışı, amme alacağının devamı müddetince alacaklı tahsil dairesinin talebi üzerine ilgili makamlarca engellenir.

Yurt dışı çıkış tahdidi, yirmi beş bin Yeni Türk Lirası ve üzerinde olan teminat altına alınmamış amme alacağı için uygulanır. Bakanlar Kurulu, bu tutarı on katına kadar artırmaya, yarısına kadar indirmeye ve yeniden kanuni tutarına getirmeye yetkilidir.

Amme alacağına karşılık teminat alınması, alacağın tecil edilmesi, yargı mercilerince amme alacağının takibinin durdurulmasına karar verilmesi veya takibin kanunen durdurulması gereken diğer hallerde yurt dışı çıkış tahdidi, alacaklı tahsil dairesinin talebi üzerine ilgili makamlarca kaldırılır.

Amme borçlusu hakkında uygulanan yurt dışı çıkış tahdidi, hastalık, iş bağlantısı gibi zaruri hallerde alacaklı tahsil dairesinin uygun görmesi ve bildirimi üzerine ilgili makamlar tarafından kaldırılır. Bu fıkraya göre yurt dışı çıkış tahdidinin kaldırılmış olması yeniden tatbikine mani değildir.

Amme borçlusuyla birlikte amme alacağının ödenmesinden sorumlu olan ve bu kanuna göre amme borçlusu sayılan kişiler hakkında da bu maddede yer alan esaslara göre yurt dışı çıkış tahdidi uygulanır.

Bu maddenin uygulamasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.”

III- DÜZENLEMENİN ANAYASAL AÇIDAN İRDELENMESİ

Anayasa Mahkemesi’nce iptal edilen hükmün uygulama esaslarına ilişkin genel tebliğ düzenlemesini yasaya aktarmaya çalışan bu düzenleme tasarısı, bizce daha fazla Anayasa’ya aykırıdır.

Düzenleme her şeyden önce takdir hakkını kaldırmakta ve 25.000,00 YTL’den fazla teminatsız vergi borcu bulunan herkese, idari mercilere özgürlükten mahrumiyet cezası öngörmektedir. Eski düzenlemeye göre vergi idaresi gerekirse yurt dışı çıkış yasağı koyuyordu, şimdi zorunlu olarak bu yasağı uygulayacaktır. Burada hiç olmazsa, yurt dışına kaçma, mal kaçırma endişesi bulunan borçlular ile ödeme gücü veya potansiyeli olduğu halde ödemeyenler için bu tedbirin uygulanması öngörülebilirdi. Yani bu tedbir, bazı ölçüt ve koşullara bağlanabilirdi. “Vergiden borç eşittir özgürlükten mahrumiyet” anlayışının, ödeme veya teminata kadar otomatik yasak düzenlemesinin hukuk devleti ile bağdaşması mümkün değildir.

Üstelik madde, yurt dışına çıkışın engellenmesini borç ödenene kadar öngörmekle de seyahat özgürlüğünün bir tedbir olarak uygulanmasını değil, adeta bir ceza olarak öngörmektedir. Örneğin borçlu, iflas etti veya borcu ödeme gücünü kaybetti. Eğer borcunu ödeyemezse, ölene kadar bu özgürlükten mahrum olarak yaşayacaktır. Oysa “İdare, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir müeyyide uygulayamaz…”(Anayasa md. 38/11).

Bu tedbirin fayda etmediği, bu tedbire rağmen tahsilatın yapılamadığı, bir başka deyişle amaca hizmet etmediği hallerde yasağın kaldırılması gerekir. Zira böyle bir durumda amaçla araç arasındaki ölçü kaybolmaktadır. Uygulamanın kişinin ödeme gücü olmadığı için uygulanan bir yaptırıma dönüşmemesi, bu nedenle bu tedbirin amaca hizmet edip etmediği yönünden periyodik değerlendirmelere de tabi tutulması gerekir.

Bundan önceki uygulamanın en çok eleştirildiği nokta, hakkında yasak uygulanan kişiye bir tebligatın dahi yapılmaması, kişilerin hava alanlarında, sınır kapılarında sürprizlerle uygulamayı öğrenmesiydi. Maliye Bakanlığı bu şakaları çok sevmiş olmalı ki, yeni düzenlemede ilgiliye tebligat zorunluluğu dahi öngörülmemiştir(2).

IV- SONUÇ

Mükellef haklarına saygılı olacağını her zaman beyan ederek ve web sayfasında bildirgelerle duyuran Bakanlığın tasarısında bu konuda bir düzenlemeye yer verilmemiş olunması, olacak şey değildir.

Öte yandan son fıkrada, bir temel hak ve özgürlüğün sınırlandırılmasına ilişkin esasları belirleme yetkisinin bir bakanlığa bırakılmasını anayasal esaslarla bağdaştırmak mümkün değildir.

Bizce eskisinden daha fazla Anayasa’ya aykırı hükümler taşıyan bu madde, dileriz yasama süreci içerisinde gözden geçirilir ve Anayasa ve hukuk normlarına uygun bir yasa maddesi haline getirilir.